❤❤یـــانەی کوردژیـن/Kurd Zhin❤❤/ / هةوليرة كؤن بةنجا سال لةمةو بةر

.



نازناو:  وشه‌ی تێپه‌ڕبوون:  ‌  |  

ئاگاداری

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌به‌ڕێزان : هه‌رکاتێک کێشه‌یه‌ک یان په‌یامێکی ناشیاوت به‌رچاو که‌وت له‌یانه‌دا ئه‌توانن په‌یوه‌ندی بکه‌ن به‌ :_

1- بەڕێوەبەری یانە Hemn Zanko لە کوردستان بە ئمێڵی ( hemn_kurdzhin@yahoo.com ) .. ژمارەی مۆبایل ( 07812539505 ) .

2- به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ( ReKaN ) له‌ ئه‌وروپا به‌ ئیمێڵی ( Rekan_uk@hotmail.com ) ، ژماره‌ ته‌له‌فوونی( 00447754007706) .

New Page 1

    بابه‌ته‌ گرنگه‌کانی به‌کارهێنانی یانه‌  



#1 2012-07-16 19:07:08

دلان88
☆ سه‌رپه‌رشتیار ☆
شوێن: هةوليرةكةم
ڕێكه‌وتی به‌ ئه‌ندامبوون‌: 2012-04-19
دواترین سه‌ردان: 2013-12-25
په‌یامه‌كان: 1249
WindowsFirefox

هةوليرة كؤن بةنجا سال لةمةو بةر

هەولێرەکۆن پەنجا ساڵ لەمەوبەر (پاییزی 1960 ــ پاییزی 1961)

هەولێر، ئەگەر كۆنترین شاری خڕەی زەوی نەبێ، ئەوا یەكێكە لە شارە هەرە كۆنەكانی ئەم جیهانە؛ كە هەموو كاتێك نشینگەی خەڵك و هەواری شارستانێتیی فرەڕەنگ بووە. هەرچەندە ئامانجی ئەم وتارە؛ باسی بنەچە و رەچەڵەكی وشەی هەولێر و، مێژووی ئەم هەوارە كۆنەی كورد و كوردستان نییە، لێ؛ ناچارم چەند وشەیەك لەوبارەوە بخەمە سەر كاخەز.
وەك لە سەمیناری (فەلسەفە و ئایینی یارسان، لە فەرهەنگ و كۆمەڵگەی كوردەواری)دا، كە لە 26/4/2008 دا لە شاری یۆتۆبۆری(گوێتەبۆرگ)ی سوێد پێشكێشمكرد و، لە هەولێر لە2009دا چاپكراو، لەچەند ماڵپەڕێكیشدا بڵاوكرایەوە، گوتم؛ كوردستانی كۆن؛ نیشتمانی لەدایكبوونی زنجیرەیەك رامانی فەلسەفەیی و ئایینی بووە، وەك رامانی هیندۆ ئەورۆپاییە كۆنەكان و میترایزم(پەرستنی خوای خۆر ـ میتراـ كێشی رۆناكی دژ بە تاریكی) و دێوخوا(دەئێڤا یەسنا > داسنی)، مەزدایزم(زەردەشتێتی ـ كێشی چاكە بەرامبەر خراپە)، مانێتی (رەوانی سووك و پاكژ بەرامبەر لەشی گەمار (پیس و قورس) كە لەئەنجامی ئەمەوە، چەند رامانێكی ئایینی وەك: ئێزدی، یارسان، ئار(ل)ەوی، شەبەك، باجوان(باگوا< باگ(خوا) +مەند/ باگمەند)، هەققە، ئیسلامی كوردی و.. هتد هاتوونەتە كایە. هەروەها، كوردستان شوێنی بەیەكگەیشتنی چەند ئایینێكی بیانی بووە، كە روویانتێكردووە، وەك: ئایینی مووسا، ئایینی عیسا، ئایینی محەممەد، ئایینی مەندایی(سوببە) و بەهایی. كوردستان؛ ئامانجی داگیركاریی ژمارەیەك لە هۆز و تیرە شەڕانی و دەستدرێژكەرەكانی، وەك: ئاشووری و یۆنانی(رۆمی رۆژهەڵات) و مەخۆل و هۆلاكۆ و تەیمووری لەنگ و ئارەب و ...هتد بووە، كە كوردستانیان چەندجار و چەند جار كاولكردووە و كاولكردووەتەوە و، خوێنی هەزاران كوردیان بێپەروا رشتووە.
كوردی كۆن؛ دوو ئیمپراتۆرێیتی گەورەیان دامەزراندووە: ئیمپراتۆرێتی میدیا و ئیمپراتۆرێتی ساسان، كە پێتەختی هەردووكیان لە كوردستاندا بوون. یەكەمیان؛ لە ئاكپاتانا(هەمەدان) و دووەمیان لە تیسەفۆن {نێزیك بەخدا(باگەداتە/ واتە خودێ داو) كە نێزیك جەلەولا(گوڵاڵە)یە، ئێستەش سەرەڕای هەموو بەعارەبكردنێكیش هەر كوردستانە}. دامەزرێنەری ئیمپراتۆرێتی ساسان ئەرتەخشێری پاپەكان؛ نەك هەر كورد بووە، بەڵكو لەژێر خێوەتی شوانە كوردەكاندا پەروەردەكراوە و گەورەبووە. بێجگە لەمانەش، كوردستان نیشتمانی چەند فەرهەنگێكی گەشاوەبووە، وەك فەرهەنگی هەتیتی و میتانی و هۆری(خۆری) و ...هتد.
دیارە، ئەم رابردووە پڕ لە هەوراز و نەوالە، مێژووی كوردی ئاڵۆزكردووە، تەونەكانی بەجۆرێك بردوونەتە نێویەك، كە زۆر بە زەحمەت لەیەكجیادەكرێنەوە. ئەمەش رێی بۆ گەلێك كەس كردووەتەوە، كە هەر یەكەیان بە ئارەزووی خۆی، زمان و فەرهەنگ و دیرۆكی كورد، بەزار و مێژووی ئەم داگیركەر و ئەو داگیركەرەوە ببەستێ، وەك ئەوەی كە كورد، بوونی لە كوردستاندا هەر نەبووبێ و نەبێ.
دەمێكە بە لێكۆڵینەوە، دەركەوتووە بۆم كە گەلێك نێوی شار و گوند و دەڤەرەكانی كوردستان، چەند پارچە دەنگێكی سەرنجڕاكێشیان تێدایە. بۆ وێنە"با" (ba) وەك: بادینان، باپشتیان، بامەڕنی، باشۆكە(بەعشیقە)، باگۆڤە(بەعقوبە). یان: "وا/ڤا"va/wa، وەك: شەقڵاوا، سەڵوەتاوا، رەحیماوا، كورداڤا). یان"ئار ar" وەك(ئاردەڵان، ئارارات، ئارزنجان، ئاراس، ئاربیل)، كە بەلێكۆڵینەوەی زمانەوانیانەی ئەم دەنگانە، هێندەك لە بنەچە و رەچەڵەكی كورد و فەرهەنگەكەی و مێژووەكەی و زمانەكەی و سنووری وڵاتەكەی، سەرەتاتكێیەك دەكەن لێمان. یەكێك لەو نێوانە"هەولێرە"ە، كە بە ئەربیل Erbilیش نێودەبرێ. هێندەك كەسیش هەن، بناوانی وشەكە دەبەنەوە سەر ئەربائیلۆ Erbailo واتە:"چوار خوا"، كە لە سەرچاوە ئارامییەكاندا وشەی "ئەربیل" بەشێوەی "ئەربائیلۆ"نییە، بەڵكو ئاربێلا Arbelaیە، وەك لە پەرتۆكەكەی رۆژهەڵاتناسی ئەلمان ( Edward Sachau ئێدوارد زاخاو)دا Die chronik von Arbela، Berlin 1995 هاتووە، كەبەڕێز عەبدولمومین دەشتی لەژێر نێوی (كرۆنۆلۆجیای ئەربێلا)دا وەریگێڕاوەتە سەر كوردی، دەزگەی (سەكۆ) لە بەرلین 1995 بڵاویكردووەتەوە. زاخاو لە زمانی ئارامییەوە كردوویەتی بە ئەلمانی.
شایانی باسە، وشەی Erbil ئەربیل و Hewler هەولێر؛ هەردووكیان هەر یەك شتن"هەولێر" وێنە نوێیەكەیەتی، كە بەم شێوەیەی خوارەوە دەرهاتووە:
ئاربیل > ئارویل> ئاروێل> ئاورێل>هاورێل> هەولێر
بەبیروڕای من وشەی "ئاروێل" لە دووبەش پەیدابووە: ئارar كە وێنەیەكی دیكەی وشەی ئاگرagir ەو، wêl كە وێنەیەكی دیكەی (wêr واتە warوار، كە بەمانای شوێن و جێ و نشینگە) دێ. وشەی وەلات Welaیش هەر لە بنەچەی وارwar ـ at ـەوە هاتووە، واتە وار ـ ئات war—at. وشەی "ویلایەت" wilayet كە لەسەردەمی ئۆسمانییەكاندا كەوتە نێو زمانی فەرمی بەڕێوەبەرێتییەوە، ئەوەش هەر لە وشەی وەلات Welatەوە هاتووە. دیارە وشەی (ویل wil ئار ـ ویل) لە زمانە ئەوروپاییەكاندا نموونەی هەیە، بۆ وێنە وشەی( ڤیللا Villa خانووی نێودێ، كە ئێستە بە كۆشكی نێوشاریش دەگوترێ) لە وشەی لاتینی Villanusەوە هاتووە كە وشەی Village لە زمانی ئینگلیزیدا مانای "گوند"ە. وشەی (وار war/ وێر wêr شوێنی نیشتەجێبوون/ نیشتمان) و وشەی هەوار hewar یش هەر لەو بنەڕەتەوە سەریانهەڵداوە. بەم پێیە وشەی:
ئاردەبیل < ئاردەڤیل < ئاردەڤیر < ئار + دەڤیر < ئاردەڤەر (واتە شوێنی ئاگر/ دەڤەری ئاگر، كە؛ دەڤەر (شوێن، جێ)یە. پێدەچێ كە دە de لە وشەی دەڤەر deverدا ، دێ dê بێ، واتە گوند gund. دەڤەر؛ واتە: دێ ــ وار: گوندی نیشتەجێبوون.

سەرەتایەك بۆ چوونە نێو باسەكە

لە سێ وتاردا كە لەمەوبەر لە پاشكۆكانی هەفتەنامەی (رووداو)دا بڵاوكراونەتەوە:
1 ـ بەبۆنەی ئاهەنگی پەنجا ساڵەی بەشی كوردیی زانستگەی بەغداوە لە پاییزی 2009 دا/ بەشی كوردیی زانستگەی بەغدا لە 1959 دا چۆن دامەزرا؟(پاشكۆی رووداو ژ86 چاپی كوردستان 2009.11.16). 2 ـ پرۆگرامی كوردیی رادیۆی قاهیرە لە هاوینی 1957دا چۆن دامەزرا؟ (پاشكۆی رووداو ژ 106 چاپی كوردستان 2010.03.29). 3 ـ پەنجا ساڵ لەمەوبەر / چەند دەمژمێرێك لەگەڵ ئیمامی كۆچكردووی شیعەكانی جیهان؛ ئایەتوللاهولعوزما سەیید موحسینی حەكیم لە پاییزی 1959دا لە نەجەف ( پاشكۆی رووداو ژ 116 چاپی كوردستان 2010.06.07)، هەروەها؛ لەپێشگۆتنی (وشەنامەكی ئێیتیمۆلۆژیای زمانی كوردیدا) كە لە (كۆبەرهەم: ژ8، چاپی سەركاخەز، بەرلین 2008،چاپی ئەلیكترۆنی 2008لە مــاڵـــپەڕەكـــانی: 

،

،www.kncsite.com،

باسی ئەوەمكرد، كە چۆن هەر لە قوتابخانەی نێوەندییەوە لە سلێمانی، لە ئەنجامی بەزۆر سەپاندنی زمانی ئارەبی بەسەر قوتابیانی قوتابخانەی نێوەندیی شارێكدا، كەلەوسەردەمەدا، یەك ماڵە ئارەبیی هاوشاریی تێدانەبوو، بووە هۆی سەركوتكردنی هەڤاڵقوتابییەكانم. ئەگەرچی خۆم هیچ جۆرە كێشەیەكم لەگەڵ زمانی ئارەبی نەبوو، چۆنكە هەر لە منداڵییەوە پێیڕاهاتبوووم، بەڵام بەزەییهاتنەوەم بە هەڤاڵەكانی قوتابخانەمدا و، ناچاركردنی مامۆستا كوردەكانیشمان، كە ژمارەیان لە پەنجەی یەك دەست كەمتربوون، بەئارەبیی قسە بكەن لەگەڵمان، منی خستە سەر ئەو بیرەی، خۆم ئامادە بكەم، تاكو لەدواڕۆژدا ببمە مامۆستا و وانە بە كوردیی بڵێمەوە. ئەم ئاواتەشم كاتێك هاتەدی كە خوێندنم لە كۆلێجی پەروەردەی زانستگەی بەغدا، كە لەوەپێش پێیاندەگوت(مەڵبەندی بەرزی مامۆستایان -دارالمعلمین العالیە) تەواوكرد و، بوومە مامۆستا لە قوتابخانە نێوەندییەكانی كەركووك، پاش دوو ساڵ رەهەندەی زوبێر(شارۆچكەیەكی سەر بەبەسرەیە، دەكەوێتە سەر سنووری كوێت) كرام، پاش ساڵێك لە زوبێر و، لە سەروبەندی كودەتای قاسم و بوونی عێراق بە كۆمار لەجیاتی شانشین و، رێنەدان پێم كە بگەڕێمەوە كەركووك، بەپێی (قانوونی خواستن و بەكرێدان- قانون الاعارە والتأجیر) درامە قوتابخانەی نێوەندیی و دوانێوەندیی جەعفەرییە لە بەغدا؛ كە قوتابخانەیەكی ئەهلیی شیعەكان بوو. پاش دوو ساڵ لەوێ؛ هێشتا رێنەدراپێم بگەڕێمەوە كەركووك ، بەپێی فەرمانی ڤەژارەتی زانیاریی عێراق (وزارە المعارف) ژ53455 ی رۆژی 5/10/1960؛ كرام بە مامۆستای قوتابخانەی نێوەندیی زازا لە هەولێر، ئەوجا دوانێوەندیی ئەوێ و، پاشان بە مامۆستای زمانی كوردی لەخوێندنخانەی مامۆستایانی سەرەتایی هەولێر، كە ئەم زمانە تازە چووبووە بەرنامەی خوێندنەوە لەو قوتابخانەیەدا. لەهەولێریش ماوەی ساڵێك خەریكی كاری وانەگوتنەوە بووم، تاخۆم وازم لە كارەكەم هێنا و، لە 30/11/1961 دا بە وازهێنەر (مستقیل) دانرام. ئەگەرچی ڤەژارەتی زانیاریی عێراق، چەندجارێك داخوازینامەی وازهێنانمی نەپەژراند.
ئەم وتارە رووماڵكردنێكی كاروبەسەرهاتمە لەو ساڵەدا، لەگەڵ وێنەیەكی هەلومەرجی ئەو سەردەمەی هەولێر و كوردستان و عێراق و نێوچەكە؛ كە سەردەمێكی تژیی رووداو و رووداو بوو.

بارودۆخی ئەو سەردەمە

كە عەبدولكەریم قاسم لە 14/7/1958دا بە كودەتای سوپایی، بەنێویی سەركردەیەتیی "ئەفسەرە ئازادەكان" (الضباط الاحرار)ەوە هاتەسەر كار، پێویستی بە پشتگیریی كۆمۆنیستەكان هەبوو لە دژی بەعسییەكان و ناسریستەكان؛ كە هاودەستی كودەتاكەی بوون، داوای دەستبەجێ نووساندنی عێراقیان بە كۆماری ئارەبیی یەكگرتووەوە دەكرد، كە لە سووریا و میسر پێكهاتبوو. كۆمۆنیستەكانیش، هەرچەندە لە سەرەتاوە سنگیان بۆ یەكێتییی ئارەب دەكوتا، بەڵام پاش ئەوەی تاڵاوی رژێمی ناسر و یەكێتییی ئارەبیان لە سووریا چێشت، ئەم هەڵوێستەی قاسمیان بەدەرفەتێك زانی بۆ بەربەرەكانێی یەكێتییی ئارەب بە سەرۆكایەتیی ناسر و، هەروەها بۆبەهێزكردنی خۆشیان بەپشتگیریی قاسم ، كە ئەویش دژی نووساندنی عێراق بوو بە كۆماری ئارەبیی یەكگرتووەوە؛ چۆنكە ئەو نووساندنە مانای ئەوەبوو كە سەركردەیەتیی لەدەست قاسمدا نەمێنێ. لەبەرئەوە؛ ناچاربوو بۆ ماوەی چەند مانگێك سەربەستییەكی فراوان بدا بە كۆمۆنیستەكان، كە ئەوانیش، زۆربەداخەوە، یان لە نەزانی و كەمئەزموونی، یان لە بوونی دەستی نهێنیی دوژمنەكانیان لە ریزەكانیاندا، یان گوێڕایەڵكردنی دەروێشانەی سەركردەكانیان بۆ رژێمی تاوانباری سۆڤێت، یان لەخۆباییبوونی هوردەبۆرژوایانە، یان هەموو ئەم هۆیانە بەیەكەوە، نەیانتوانی ئەو دەرفەتە هەڵكەوتووە بۆ سووتی خۆیان و گەلی كوردستان و عێراق بەكاربێنن. لەئەنجامی ئەمەوە، خەڵكێكی زۆریان كردە دوژمنی خۆیان. ئەز خۆم لەوسەردەمەدا لەبەغدا دەژیام و، بە باشووری كوردستان و عێراقیشدا دەگەڕام و، وەك گۆڤان(شایەت)ێكی بەچاودیتوو، ئاگام لە رووداوەكان بوو.
پاش هەرای كەركووك لە 14/7/1959دا و كەوتنی كۆمۆنیستەكان بۆ نێو ئەو داوەی كە نرابووەوە بۆیان لەلایەن بەعسییەكان و تۆرانییەكان و ئیسلامچییەكان و سیخوڕەكانی كۆمپانیای نەوتی عێراق IPCەوە (كە كۆمپانیایەكی نەفتی بەریتانیایی بوو لە كەركووك) ، قاسمیش وایدەزانی كە ناسیۆنالیستە ئارەبەكان پەكیانكەوتووە و، ترسی بەهێزبوونی كۆمۆنیستەكانی لێنیشتبوو، هەرای كەركووكی بەهەل زانی و لەپڕ گێڕی گۆڕی بەرامبەر بە كۆمۆنیستەكان و بە "ئاژاوەگێڕ"(فوضوی) نێویبردن، ئەوجا، بەعسییەكان و ناسیۆنالیستە ئارەبەكان و تۆرانییەكان و ئیسلامچییەكان و لایەنگرانی رژێمی دوابڕاو، هەل هەڵكەوت بۆیان كە تۆڵە بستێننەوە لێیان.
ئێدی لەگەلێك شوێنی عێراق، بەتایبەتی لە بەغدا و كەركووك و موسڵ، چەند تۆڕێكی تێرۆریستیی نیوەنهێنی بۆ راوەكۆمۆنیست هاتنە كایە و گەلێك كورد و ئارەب تیرۆركران؛ كە هێندێكیان هیچ پێوەندییەكیان بە كۆمۆنیستێتییەوە نەبوو، وەك مەلا ئەنوەری مایی لە موسڵ، مەلا سەدیقی بلووكێنی لە كەركووك و گەلێكی دی، كەچی، قاسم؛ نەك هەر لەسەری نەكردنەوە، بەڵكو لە وەرامی پرسیاری رۆژنامەوانێكدا لەوبارەوە، گوتی:"ئەوان (كۆمۆنیستەكان) جاران خراپەیان بەرامبەر خەڵك دەكرد؛ خەڵكیش ئێستە بەوشێوەیە تۆڵەی خۆی دەكاتەوە لێیان". ئەمە "فەرموودە"ی سەرۆكی دەوڵەتێك بوو، كە پاراستنی تاكتاكی گەلەكەی، بێ جیاوازی، ئەركی سەرشانی بوو. هەروەها وەفا و پێزانینی كەسێك بوو بەرامبەر بە دەستەیەك، كە قاسمیان بە "رێبەری تاقانە" و "رۆڵەی گەل" و "باوكی دێمۆكراسی" نێودەبرد و، لەسەر شەقامەكان دەیانقیژاند: "بژی گەل و سوپامان x كەریمە پێشەوامان". ئەم بەدڕەوشتی و كورتبینییەش؛ زۆر لەسەر قاسم كەوت. هەرچەندە دوایی دەركەوت بۆی كە بەهەڵە چووبوو، چۆنكە پاش دوو ساڵ، دانی بەوەدانا، كە بەعسییەكان و دوژمنەكانی دیكەی بوون، ئەو كارەساتەی كەركووكیان قەوماند، نەك كۆمۆنیستەكان، لەگەڵ ئەوەشدا، قاسم هەڵوێستی خۆی بەرامبەر كۆمۆنیستەكان نەگۆڕی. لەبەرئەوە، دەستوەشاندن لە كۆمۆنیستەكان و، كوردیش لەگەڵیان، ببوو بە بەرنامەی رۆژانە لەعێراقدا. لە ئەنجامی ئەمەوە، سلێمانی و هەولێر ببوون بە پەناگەی كۆمۆنیستەكان، كە لە شوێنەكانی دیكەوە هەڵدەهاتن و روویاندەكردە ئەو دوو شارە. ئەوجا، لەبەر نێزیكی هەولێر لە مووسلەوە، ژمارەیەك كۆمۆنیستی خەڵكی مووسل، روویانكردبووە هەولێر. هەر لە ئەنجامی ئەمەوە، كۆمۆنیستەكان و لایەنگرەكانیان، بەژمارە هەتا دەهات لە هەولێر زۆرتر دەبوون، بەڵام ئەوە هەبوو، كە حیزبی كۆمۆنیست رێنەدرابوو پێی بەشێوەیەكی فەرمی كاربكا و بیرۆی هەبێ. ئەمەش بەپێچەوانەی پارتییەوە بوو، كە قاسم بە فەرمی لە  9/2/1960ەوە دانینابوو پێیدا و، لە هەولێر پارتییەكان مەڵبەندێكیان هەبوو كە لەلایەن بەڕێز عەلی عەبدوڵڵاوە، كە ئێستەش هەر لە سەركردەیەتیی پارتیدایە، دەبرا بەڕێوە. سەیر ئەوەیە، قاسم پشتیكردبووە حیزبی كۆمۆنیستی راستینە و، لێیدەگرتن و لەسەر كار لایدەبردن و كە دەكوژران، بەدوای بكوژەكانیاندا نەدەگەڕا، كەچی؛ رایەی دامەزراندنی حیزبێكی بەنێوی(حیزبی كۆمۆنیستی عێراق)ەوە، بەفەرمی دابوو بە ئارەبێكی موسڵاویی دیان، كە نێوی داود سایغ بوو، كە چوار كەس و لەتێكی لەگەڵ نەبوو. بێجگە لەمەش، داود سایغ، دژ بە كورد و نێزیك لە حیزبی بەعس بوو. ئەم داود سایغە؛ لە سلێمانی تاكە یەك ئەندامی هەبوو، ئەویش كەمالی میرزا كەریم بوو، هەفتەنامەیەكی دەردەكرد بەنێوی(بڕوا)وە، دابووی بە رەفیق چالاك كە بیبا بەڕێوە. خۆشی لە بەغدا رۆژنامەیەكی بەنێوی (المبدأ)ەوە دەردەكرد. داود سایغ ماوەیەك ئەندامی كۆمیتەی نێوەندیی پارتی كۆمۆنیستی عێراق بووبوو.
شایەنی باسە، بەرلەوەی بچمە هەولێر؛ هەرچەندە هێشتا لە بەهاری ژیانمدا بووم، لێ؛ تا هەندازەیەكی فراوان لەنێو خەڵكدا؛ بەتایبەتی لەنێو چینی خوێندەوار و مامۆستاكاندا ناسرابووم. ئەمەش، زۆرتر، بەهۆی ئەو چالاكییە رۆشنبیریی و رامیارییەوە بوو، كە لە پەنجاكاندا نواندبووم؛ بەچاپكردن و بڵاوكردنەوەی چەند پەرتۆك و وتار، لەوانە: وەرگێڕانی چیرۆكی (گەرداوەكە)ی شێكسپیر (بەغدا 1955) و چیرۆكی (پاڵتۆ)كەی گۆگۆڵ بۆ كوردی (بەغدا 1958)، وتارێك لە (صدی المستقبل)دا لەبارەی فێربوونی زمانی كوردییەوە (بەخدا، نۆڤەمبەری 1953) ، چەند وتارێك لە رۆژنامەی (صوت ألاهالی)دا(بەخدا، ساڵانی 1953/1954) كە یەكێكیان لەبارەی مافی خوێندن بە زمانی كوردی بوو لە قوتابخانەكاندا لەسەردەمی شانشینیدا، ئەوی دییان وتارێك بوو لە دژی قسەكەی سەركۆماری ئەو دەمەی ترك جەلال بەیار، كە لە ئەمریكا گوتبووی"لە تركیا هەر ترك هەن، هیچ گەلێكی دیكە نییە"، مامۆستا جەمیل رۆژبەیانی بۆ پشتگیریی وتارەكەم، لێدوانێكی تووندوتێژی لە دژی رژێمی ترك، هەر لەو رۆژنامەیەدا بڵاوكردەوە كە بەهۆی گلیكردن(شكات) ی سەفیری ترك لە بەخدا؛ رۆژنامەكە بەپارەیەكی زۆر سزادرا. وتارێكی دی، هەر لەم رۆژنامەیەدا بوو، بەڵام لەسەردەمی قاسم دا، لە بەرپێچدانەوەی ریاز تەها(ریاض طه) كە یەكێكبوو لە سەركردە ناسراوەكانی حیزبی بەعس ، داوای تواندنەوەی كوردی كردبوو. ئەم وتارەم لەلایەن محەممەدی مەلا كەریمەوە كرابوو بەكوردی و لە گۆڤاری (هیوا)دا بڵاوكرابووەوە.
هەروەها چوار نامیلكەم لە پەنجاكاندا بڵاوكردبووەوە، لەبارەی كێشەكان و بابەتەكانی زمانی كوردییەوە. یەكێكیان ( خوێندەواری بەزمانی كوردی ) بوو(بەخدا1957)، یەكێكی دییان (نووسینی كوردی بە لاتینی) بوو(بەخدا1957). ئەوی دییان (هێندەك زاراوەی زانستیی)بوو(سلێمانی 1960). چوارەمیان لەبارەی هونەری وەرگێڕان(ترجمە) ەوە بوو؛ لەژێر نێوی(وەرگێڕان هونەرە) كە لەساڵی 1958 لە سلێمانی بڵاوكرایەوە. ئەمانە و، زنجیرە وتارێكی زمانەوانی رەخنەگرانە لەبارەی زاراوەكانی زانستی ماتماتیك لە زمانی كوردی دا، كە لە گۆڤاری (رۆژی نوێ) دا (1960 ـ 1961 ،6،7،8،11 Nr.) بڵاوكرانەوە. هەروەها كورتە چیرۆكێكیش بەنێوی (لالۆكەریم)ەوە كە لە 1956دا بڵاوكرابووەوە. ئەوجا، ئەو بیرخەرەوەیەی كە ئێمە (هەشت مامۆستای كورد) چەند رۆژێك دوای كودەتای قاسم، دامان بە قاسم خۆی و ڤەژیری زانیاریی دكتۆر جابر عومەر و، داوای مافی خوێندمان بە كوردی لە قوتابخانەكانی كوردستاندا كرد، لە پاڵ دامەزراندنی بەڕێوەبەرێتیی زانیاریی كوردستان(مدیریە معارف كوردستان)دا كە نێوەندەكەی كەركووك بێ؛ هەروەها داخوازیی كردنەوەی بەشێك بۆ زمان و مێژوو و وێژەی كوردیی و جۆگرافیای كوردستان لە زانستگەی بەخدا و، دانانی بەرنامەیەكی نوێ بۆ خوێندن، لەگەڵ داخوازیی مافی مامۆستایانی كورد و عێراقی، كە ئەمە بووە هۆی ئەوەی پارتیش و، حیزبی كۆمۆنیستیش و، دارودەستەی عەبدولسەلام عارفیش، كە جێگری قاسم و ڤەژیری نێوخۆ بوو، بەسەختی دوژمنایەتیمان بكەن و، تەنانەت رۆژنامەی (البلاد)یش كە بیرخەرەوەكەمانی بڵاوكردبووەوە داخرا و، زەعیم روكن نازم تەبەقچەلی، فەرماندەری فیرقەی كەركووك، كەوتە راوەدوونانمان، كە ئەم باسەم لەو وتارەمدا كردووە، كە لەبارەی زمانی كوردی و زانستگەی بەخداوە لە ژمارە(86) ی(پاشكۆی رووداو-چاپی كوردستان 16/11/2009 )دا بڵاوكراوەتەوە.

س ليزان

Kurdzhin



زؤر سةيرة مرؤف فرياى رق لى بوونةوة بكةوى
كةجى هةموو تةمةن بةشى خؤشةويستى ناكات

له‌سه‌ر هێڵ نی‌یه‌‌

 


خوارووی مه‌كۆ

Your IP Address : 216.73.216.104
Powered by PunBB 1.2.15
© Copyright 2007 – 2011
Translated By : Webchin.Org
Design And Style By : Kurdzhin.net